Do kominka najlepiej wybrać suche drewno liściaste o wilgotności do 20%, pocięte na polana dopasowane do wielkości paleniska. Grab, buk, dąb i jesion długo utrzymują żar, brzoza łatwo się rozpala, a olcha przydaje się wtedy, gdy chcemy szybko uzyskać żywy płomień.
Rodzaje drewna do kominka
Przydatność drewna jako paliwa do kominka lub piecyka zależy od gatunku, wartości opałowej, gęstości, zawartości żywicy i wilgotności. W praktyce stosuje się podział drewna na twarde i miękkie oraz liściaste i iglaste.
Drewno twardych gatunków liściastych ma dużą gęstość. Polano grabu, buku, dębu lub jesionu zawiera dużo zwartej masy drzewnej, dzięki czemu pali się długo i pozostawia trwały żar. Takie drewno dobrze sprawdza się jako główny opał. Gatunki o mniejszej gęstości, między innymi olcha, szybciej zajmują się ogniem i szybciej oddają ciepło. Brzoza plasuje się pomiędzy tymi grupami: łatwo się rozpala, daje jasny płomień i jest wygodna w codziennym użyciu.
Na przebieg spalania drewna wpływają przede wszystkim:
- wartość opałowa i gęstość określają ilość energii uzyskiwanej ze spalania określonej objętości drewna;
- zawartość żywicy ma znaczenie dla przebiegu spalania, powstawania sadzy i konieczności czyszczenia wkładu kominkowego, szyb oraz komina;
- wilgotność wpływa na temperaturę i jakość spalania; mokre drewno daje mniej ciepła, więcej dymu oraz więcej osadów na szybie i w kominie.
Różnice między gatunkami dobrze pokazuje ilość energii zawartej w tzw. metrze przestrzennym ułożonym, oznaczanym skrótem mpu. Ta nieco dziwna jednostka oznacza sześcienny stos równo ułożonych polan, o wymiarach 1 × 1 × 1 m, razem z wolnymi przestrzeniami między polanami.
| Gatunek | Orientacyjna ilość energii z 1 mpu | Charakter spalania |
|---|---|---|
| Grab | 2 200 kWh/mpu | bardzo długie spalanie i trwały żar |
| Buk | 2 100 kWh/mpu | równomierne spalanie, dobry opał podstawowy |
| Dąb | 2 100 kWh/mpu | długie spalanie, wymaga starannego suszenia |
| Jesion | 2 100 kWh/mpu | wysoka wydajność z objętości i długi żar |
| Brzoza | 1 900 kWh/mpu | łatwe rozpalanie i wyraźny płomień |
| Olcha | 1 500 kWh/mpu | szybkie rozpalanie i szybsze oddawanie ciepła |
Podane wartości są orientacyjne i dotyczą drewna o wilgotności około 18%.
Szczególną uwagę należy zwrócić na drewno iglaste. Jest ono łatwo dostępne i tanie, ale zawiera duże ilości żywicy i spala się szybko, z intensywnym płomieniem. Wielu producentów zamkniętych wkładów kominkowych zabrania stosowania drewna iglastego. Sosną lub świerkiem można więc palić tylko wtedy, gdy pozwala na to instrukcja konkretnego urządzenia. Używanie takiego drewna wbrew zaleceniom producenta kominka kończy się zakopceniem paleniska i przewodu kominowego, a także może spowodować utratę gwarancji.
Osobną grupę stanowi drewno drzew owocowych, na przykład jabłoni, gruszy lub wiśni. Suche, czyste polana dają przyjemny, delikatny aromat. Dla wielu osób właśnie drewno owocowe pachnie podczas spalania najładniej, choć ze względu na dostępność zwykle stanowi jedynie dodatek do podstawowego opału.
Jak kupić dobre drewno kominkowe?
Przy zakupie drewna kominkowego, najważniejszą rzeczą jest sprawdzenie jego wilgotności. To wilgotność decyduje o tym, czy opał nadaje się do użytku. Nawet najlepszy gatunek drewna traci swoje zalety, gdy zawiera zbyt dużo wody. Przykładowo, dobrze wysuszona olcha będzie bardziej ekonomiczna i zapewni lepsze warunki spalania niż mokry grab, choć grab ma teoretycznie większą wartość opałową w przeliczeniu na jednostkę objętości.
Deklarowaną przez sprzedawcę wilgotność warto samodzielnie zweryfikować przy pomocy wilgotnościomierza oporowego. To nie jest drogie urządzenie a jego zakup na pewno się zwróci. Należy rozłupać jedno polano i wbić elektrody w świeżo odsłoniętą powierzchnię, mniej więcej w środku jego długości. Pomiar wykonany na korze lub zewnętrznej, przesuszonej warstwie raczej zaniży wynik i nie będzie miarodajny. Dobrze sezonowany i gotowy do użycia opał powinien osiągać wynik poniżej 20%.
Nieoczywistym parametrem drewna do kominka jest dugość polan, która powinna odpowiadać wymiarom wkładu kominkowego. Powinni go brać pod uwagę szczególnie posiadacze bardzo małych wkładów koninkowych. Kupno zbyt długich kawałków w stosunku do wielkości komory spalania oznacza konieczność wykonania dodatkowej pracy i pocięcia ich na krótsze odcinki. Z kolei gdy długość będzie za mała, nie uda nam się wypełnić optymalnie komory kominka. W wielu wkładach kominkowych optymalna długość polan wynosi około 25–33 cm. Większe paleniska mogą mieścić polana o długości nawet 40 cm. Przed zamówieniem drewna sprawdź, co na ten temat mówi instrukcja Twojego wkładu kominkowego.
Na koniec należałoby wyjaśnić kwestię jednostek używanych do określania objętości drewna, bo to nie jest oczywiste i może powodować podejmowanie niekorzystnych decyzji. Spotyka się 3 rodzaje jednostek miary objętości:
- metr sześcienny (m³), nazywany też kubikiem, określa objętość litego drewna bez wolnych przestrzeni. Tę miarę stosuje się w obrocie surowcem leśnym przez nadleśnictwa;
- metr przestrzenny ułożony (mpu) to pocięte polana, w miarę równo ułożone w stosie lub skrzyni o wymiarach 1 × 1 × 1 m. Puste przestrzenie pomiędzy polanami są stosunkowo małe;
- metr przestrzenny nasypowy (mpn) to polana wrzucone luzem do skrzyni, na przyczepę albo wywrotkę. Między nimi pozostaje więcej wolnego miejsca, dlatego 1 mpn odpowiada orientacyjnie około 0,68 mpu.
Jak przygotować i składować drewno?
Po odebraniu zamówionego drewna warto od razu zmierzyć jego wilgotność. Wynik powyżej 20% oznacza, że polana wymagają dalszego sezonowania, czyli naturalnego suszenia z dostępem powietrza. Opał jest gotowy do użycia, gdy pomiar wykonany w środku świeżo rozłupanego polana pokaże wilgotność poniżej 20%.
Czas sezonowania zależy od gatunku, początkowej wilgotności, wielkości polan i warunków panujących w drewutni. Przyjmuje się szacunkowo, że brzoza i olcha mogą osiągnąć właściwą wilgotność po około roku do półtora. Twarde gatunki drewna jak buk, grab czy dąb potrzebują około dwóch lat. Te okresy służą do zaplanowania momentu kolejnych zakupów drewna, ale jego faktyczną gotowość do użytku określa nie czas sezonowania, tylko ponowny pomiar wilgotności.
Miejsce składowania powinno jednocześnie chronić drewno przed opadami i umożliwiać swobodny przepływ powietrza. Dolny rząd polan układa się nad gruntem, na legarach, palecie lub innej stabilnej podstawie. Dach osłania stos od góry, a otwarte boki odprowadzają wilgoć. Jeśli drewno jest ułożone przy ścianie budynku, trzeba pozostawić niewielki odstęp. Plandeka może osłaniać górę stosu, lecz nie powinna zasłaniać jego boków ani tym bardziej sięgać do ziemi. Bez naturalnej wentylacji drewno zamiast wysychać będzie pokrywało się grzybem.
Jak prawidłowo palić drewnem?
Sposób palenia trzeba dopasować do posiadanego wkładu kominkowego. Instrukcja określa rodzaj paliwa, wielkość jednorazowego załadunku oraz ustawienie dopływu powietrza. Podczas pierwszego uruchomienia instalator powinien pokazać, jak ułożyć drewno i obsługiwać regulację powietrza w danym urządzeniu.
W wielu nowoczesnych wkładach stosuje się rozpalanie od góry. Większe polana układa się na dole, nad nimi cieńsze szczapy, a podpałkę na szczycie. Drobne, suche drewno szybko osiąga temperaturę potrzebną do rozpoczęcia spalania, a płomień stopniowo obejmuje grubsze polana znajdujące się niżej.
Po rozpaleniu ogień potrzebuje odpowiedniej ilości powietrza. Długotrwałe tłumienie płomienia przez mocne przymknięcie dopływu pogarsza spalanie i sprzyja powstawaniu sadzy. Kolejne polana dokłada się w porcjach przewidzianych przez producenta. Cieńsze szczapy spalają się szybciej, a grubsze pozwalają dłużej utrzymać ogień i żar.
Szybko brudząca się szyba, słaby płomień i duża ilość osadu mogą wskazywać na niewłaściwe warunki spalania. W pierwszej kolejności sprawdzam wilgotność drewna, ponieważ mokre polana obniżają temperaturę w palenisku i dają mniej użytecznego ciepła. Jeśli opał ma wilgotność do 20%, trzeba skontrolować ilość załadowanego drewna, ustawienie dopływu powietrza, ciąg kominowy oraz czystość wkładu i komina.
W palenisku można spalać wyłącznie paliwo wskazane w instrukcji urządzenia. Płyty meblowe, drewno lakierowane lub impregnowane, sklejka, odpady budowlane, kartony z nadrukiem i śmieci uwalniają podczas spalania szkodliwe związki oraz mogą uszkodzić kominek. Instrukcja rozstrzyga również, czy producent dopuszcza stosowanie drewna iglastego.
Co na temat palenia drewnem mówią przepisy?
Na Mazowszu zasady palenia drewnem określa uchwała antysmogowa. Od 1 lipca 2018 roku w kotłach, piecach i kominkach nie wolno spalać biomasy o wilgotności w stanie roboczym powyżej 20%. Limit wilgotności drewna jest więc wymaganiem prawa miejscowego obowiązującym w całym województwie.
Przepisy obejmują również samo urządzenie. Od 1 stycznia 2023 roku na Mazowszu można użytkować wyłącznie kominki i piecyki spełniające wymagania ekoprojektu albo wyposażone w urządzenie ograniczające emisję pyłu do poziomu określonego w tych wymaganiach.
Użytkownik musi zatem zadbać jednocześnie o drewno o wilgotności do 20% oraz urządzenie zgodne z obowiązującymi wymaganiami. Aktualne informacje publikuje Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego.
